Θηλαστικά

Τρωκτικά | Λαγόμορφα | Ακανθοχοιρόμορφα | Σαρκοφάγα | Αρτιοδάκτυλα

Τα θηλαστικά (Mammalia) πήραν το όνομά τους από τη λέξη mamma που σημαίνει θηλή, και θεωρούνται από τις περισσότερο εξελιγμένες κλάσεις του ζωικού βασιλείου. Έχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά που τα κάνουν να διακρίνονται από τις υπόλοιπες κλάσεις των σπονδυλωτών ζώων.

  • Το σώμα τους καλύπτεται από τρίχωμα το οποίο παρέχει μόνωση, με εξαίρεση σε ορισμένα υδρόβια θηλαστικά (φάλαινες και δελφίνια).
  • Έχουν από 1 έως 13 ζεύγη γαλακτογόνων αδένων και τα δύο φύλα, αλλά λειτουργικοί είναι μόνο των θηλυκών.
  • Φέρουν δερματικούς αδένες, από τους οποίους παράγεται ο ιδρώτας (ιδρωτοποιοί) για τη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος με το εξωτερικό περιβάλλον, το σμήγμα (σμηγματογόνοι) για τη λίπανση και τη διατήρηση της ευλυγισίας του τριχώματος, και οι οσμές (οσμοποιοί) για την οριοθέτηση της χωροκράτειας, την αναγνώριση αναπαραγωγικού συντρόφου και την αποφυγή κινδύνων.
  • Είναι ομοιόθερμα, δηλαδή η θερμοκρασία του σώματος παραμένει σταθερή από τη γέννηση μέχρι το θάνατο, και το εύρος των θερμοκρασιών στα διάφορα είδη κυμαίνεται από 36 έως 38οC.
  • Είναι ενδόθερμοι οργανισμοί.
  • Είναι ζωοτόκα, δηλαδή γεννούν νεογνά, με εξαίρεση ορισμένων ειδών (Μονοτρήματα) τα οποία είναι ωοτόκα.
  • Έχουν διφυή και ετερόδοντη οδοντοστοιχία. Οι νεογιλοί αντικαθίστανται από δεύτερη μόνιμη οδοντοστοιχία. Ανάλογα με τη λειτουργία τους τα δόντια διακρίνονται σε τομείς ή κοπτήρες, κυνόδοντες, προγόμφιους και γόμφιους.
  • Η κάτω σιαγόνα αποτελείται μόνο από ένα οστό, το οδοντικό, το οποίο αρθρούται με την πάνω σιαγόνα.
  • Φέρουν τρία οστάρια στο μέσο τμήμα του αυτιού, ενώ όλα τα υπόλοιπα σπονδυλόζωα έχουν μόνο ένα.
  • Τα περισσότερα θηλαστικά έχουν ασπρόμαυρη όραση, λόγω της νυχτερινής δραστηριοποίησής τους.
  • Στα θηλαστικά, τα αρσενικά έχουν το ετερογαμετικό χρωμόσωμα XY.

Τα θηλαστικά προέρχονται από ένα είδος ερπετού της τάξεως Therapsida και τα πρώτα αρχέγονα είδη εμφανίστηκαν κατά την Πέρμια περίοδο, περίπου πριν από 300 εκατομ. χρόνια. Η εμφάνιση των περισσοτέρων σύγχρονων οικογενειών συμπίπτει με την εξαφάνιση των δεινοσαύρων κατά την Ολιγόκαινο εποχή, περίπου πριν από 65 εκατομ. χρόνια. Μέχρι και την εξαφάνισή τους, οι δεινόσαυροι κυριαρχούσαν στον πλανήτη λόγω σωματικού μεγέθους με αποτέλεσμα να οδηγήσουν τα αρχέγονα Μεσοζωικά θηλαστικά να είναι μικρόσωμα και να δραστηριοποιούνται τη νύχτα για να αποφεύγουν την αρπακτικότητα (Vaughan 1986).

Σήμερα υπάρχουν 5.416 είδη περίπου, τα οποία εξαπλώνονται σε όλα τα γεωγραφικά πλάτη και μήκη της υδρογείου και απαντώνται σε όλα τα περιβάλλοντα από τα τροπικά μέχρι τα πολικά. Το μέγεθος ποικίλει από μερικά εκατοστά των μυγαλών μέχρι δεκάδες μέτρα των φαλαινών. Σύμφωνα με τη νέα ταξινόμηση των θηλαστικών από τους Wilson & Reeder (2005), υποδιαιρούνται σε δύο υποκλάσεις:

  • στα Πρωτοθηρία (Prototheria) που περιλαμβάνει μια τάξη τα Μονοτρήματα (Monotremata) στα οποία ανήκουν ορισμένοι αρχέγονοι ωοτόκοι Μυρμηγκοφάγοι, και
  • στα Θηρία (Theria) που περιλαμβάνει 28 τάξεις.

Στην Ελλάδα απαντώνται 116 είδη και ταξινομούνται σε 8 τάξεις και 27 οικογένειες (Μπακαλούδης 2008). Από αυτά, στο μουσείο φιλοξενούνται 38 εκθέματα που ανήκουν σε 21 διαφορετικά είδη, σε 11 οικογένειες και σε 5 τάξεις. Από την τάξη των Τρωκτικών (Rodentia) υπάρχουν 4 είδη, από την τάξη των Λαγόμορφων (Lagomorpha) 1 είδος, από την τάξη των Ακανθοχοιρόμορφων (Erinaceomorpha) 1 είδος, από την τάξη των Σαρκοφάγων (Carnivora) 10 είδη, και από την τάξη των Αρτιοδάκτυλων (Artiodactyla) 6 είδη στο μουσείο.

Μπακαλούδης, Δ.Ε. 2008. Βιολογία Άγριας Πανίδας. Εκδόσεις Γιαχούδη, Θεσσαλονίκη.
Vaughan, T.A. 1986. Mammalogy. 3rd edn. Saunders College Publishing, New York.
Wilson, E.D. & Reeder D.M. 2005. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference. Vol. 1 & 2. 3rd edn. John Hopkins University Press, Baltimore.