Πτηνά

Ορνιθόμορφα | Χηνόμορφα | Δρυοκολαπτόμορφα | Εποπιόμορφα | Κορακιόμορφα | Γλαυκόμορφα | Περιστερόμορφα | Γερανόμορφα | Πελαργόμορφα | Στρουθιόμορφα |

Τα πτηνά (Aves) είναι μια από τις πολυπληθέστερες κλάσεις των σπονδυλωτών, και λόγω του τρόπου ζωής τους είναι εύκολα στην παρατήρηση. Τα πτηνά, όσο καμία άλλη ομάδα σπονδυλωτών, είναι στενά συνδεδεμένα με τον άνθρωπο και χρησιμοποιήθηκαν στους μύθους, σε σύμβολα, στις τέχνες και στις επιστήμες. Τα πτηνά έχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά και τα κάνουν να διακρίνονται από τις άλλες κλάσεις των σπονδυλωτών ζώων. Τα χαρακτηριστικά αυτά, τα προσδίδουν αρκετά πλεονεκτήματα για πτήση.

  • Το σώμα τους καλύπτεται από φτέρωμα, το οποίο παρέχει μόνωση και εξυπηρετεί στην πτήση.
  • Έχουν ράμφος από κερατίνη και είναι ελαφρύ και ισχυρό.
  • Οι επιδερμικοί αδένες απουσιάζουν, και μόνο σε ορισμένα υπάρχει ο ουροπηγικός που εκκρίνει λιπώδη ουσία για την αδιαβροχοποίηση του φτερώματος.
  • Είναι ομοιόθερμα, δηλαδή η θερμοκρασία του σώματος παραμένει σταθερή κατά τη διάρκεια της ζωής τους, και το εύρος των θερμοκρασιών κυμαίνεται από 40 έως 43οC.
  • Είναι ενδόθερμοι οργανισμοί.
  • Είναι ωοτόκα, δηλαδή γεννούν αυγά. Το αυγό είναι μια σύνθετη κατασκευή που περιλαμβάνει το ωάριο στο κέντρο που περιβάλλεται από τη λέκιθο και το κέλυφος. Από την παραγωγή του ωαρίου μέχρι τη δημιουργία του αυγού, διέρχεται του ωαγωγού και υφίσταται μια σειρά από μεταβολές που διαρκούν 24 ώρες περίπου.
  • Έχουν τετράχωρη καρδιά όπως και τα θηλαστικά, και η οποία είναι μεγάλη αναλογικά με το σωματικό τους βάρος.
  • Τα πόδια τους είναι διαμορφωμένα ανάλογα με τον τρόπο ζωής τους και καλύπτονται από λέπια.
  • Η κάτω σιαγόνα αποτελείται από 5-6 οστά και είναι παρόμοια με αυτή των ερπετών, τα οποία θεωρούνται και οι πρόγονοί τους.
  • Έχουν μεγάλα μάτια και ισχυρή έγχρωμη όραση.
  • Στα πτηνά, τα θηλυκά έχουν το ετερογαμετικό φυλετικό χρωμόσωμα ZW.

Τα πτηνά προέρχονται από ένα είδος δίποδου ερπετού το Archaeopteryx lithographica που έζησε κατά την Ιουρασική περίοδο, περίπου πριν από 150 εκατομ. χρόνια. Τα περισσότερα είδη πτηνών εμφανίστηκαν στην πρώιμη Τριτογενή περίοδο, περίπου πριν από 60 εκατομ. χρόνια, δηλαδή μετά την εξαφάνιση των δεινόσαυρων. Τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τα σημερινά είδη πτηνών στον πλανήτη μας εξελίχθηκαν τα τελευταία 2 εκατομ. χρόνια κατά την Τεταρτογενή γεωλογική περίοδο (Gill 1990).

Σήμερα υπάρχουν 9.951 είδη περίπου και αριθμούν 600 εκατομ. άτομα περίπου στη γη (Sibley & Monroe 1990). Εξαπλώνονται σε όλες τις ηπείρους και απαντώνται σε όλα τα περιβάλλοντα. Τα πτηνά διαιρούνται σε δύο υποκλάσεις:

  • στις Αρχαιόρνιθες (Archaeornithes) που περιλαμβάνει το είδος Archaeopteryx lithographica, και
  • στις Νεόρνιθες (Neornithes) που περιλαμβάνει όλα τα είδη που παρατηρούμε σήμερα.

Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί 407 [1] είδη περίπου, που ταξινομούνται σε 12 τάξεις και 65 οικογένειες (Μπακαλούδης 2008). Από αυτά, στο μουσείο φιλοξενούνται 482 εκθέματα που ανήκουν σε 241 διαφορετικά είδη (5 ξενικά είδη), σε 53 οικογένειες και σε 12 τάξεις. Από την τάξη των Ορνιθόμορφων (Galliformes) υπάρχουν 8 είδη, από την τάξη των Χηνόμορφων (Anseriformes) υπάρχουν 22 είδη, από την τάξη των Δρυοκολαπτόμορφων (Piciformes) υπάρχουν 8 είδη, από την τάξη των Εποπιόμορφων (Upupiformes) υπάρχει 1 είδος, από την τάξη των Κορακιόμορφων (Coraciiformes) υπάρχουν 3 είδη, από την τάξη των Κοκκυγόμορφων (Cuculiformes) υπάρχουν 2 είδη, από την τάξη των Μικροποδόμορφων (Apodiformes) υπάρχουν 2 είδη, από την τάξη των Γλαυκόμορφων (Strigiformes) υπάρχουν 8 είδη, από την τάξη των Περιστερόμορφων (Columbiformes) υπάρχουν 5 είδη, από την τάξη των Γερανόμορφων (Gruiformes) υπάρχουν 7 είδη, από την τάξη των Πελαργόμορφων (Ciconiiformes) υπάρχουν 85 είδη και από την τάξη των Στρουθιόμορφων (Passeriformes) υπάρχουν 76 είδη στο μουσείο.

 

Μπακαλούδης, Δ.Ε. 2008. Βιολογία Άγριας Πανίδας. Εκδόσεις Γιαχούδη, Θεσσαλονίκη.

Gill, F.B. 1990. Ornithology. W.H. Freeman and Co. New York.

Sibley, C.G. & Monroe, B.L. 1990. Distribution and Taxonomy of Birds of the World. Yale University Press, New Haven, CT. USA

 


[1] Η ταξινόμηση των πτηνών στηρίζεται στις βιοχημικές τεχνικές με το DNA που εφάρμοσαν οι Sibley & Monroe (1990) και στο συμπληρωματικό κατάλογο των ειδών του κόσμου (Sibley & Monroe 1993).